بمعنى واحد . اهل مدينه و ( 1 ) شام خواندند : « فدية طعام مساكين » به اضافه و جمع ، و باقى قرّاء : * ( فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكِينٍ ) * ، به رفع و تنوين و وحدان . و فديه را با طعام اضافه كردند [ 223 - ر ] اهل مدينه ، و اگر چه هر دو يكى باشد لاختلاف ( 2 ) اللَّفظين ، چنان كه مسجد الجامع ، و ( 3 ) : وَحَبَّ الْحَصِيدِ ( 4 ) ، و كقول الشّاعر : حندس الظَّلم حمزه و كسائى خوانند : فمن يطَّوّع ، به تشديد « طا » و « واو » و جزم « عين » بر تقدير : يتطوّع ، باقى : تطوّع ، بر فعل ماضى على وزن تفعّل . بدان كه علما در تأويل و معنى آيت خلاف كردند ، گروهى گفتند : اين در بدايت شرع بود ، چون حق تعالى مكلَّفان را تكليف روزه كرد ، ايشان را عادت نبود دشخوار ( 5 ) آمد برايشان ، حق تعالى در اين تكليف تخيير كرد ايشان را بين الصّيام و الاطعام ، گفت : هر كس كه خواهد روزه دارد ، و هر كه نتواند فديه كند به طعام . آنگه اين تخيير منسوخ كرد به تضييق في قوله تعالى : * ( فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْه ) * ( 6 ) ، و اين قول معاذ جبل است و انس مالك و سلمهء اكوع و عبد اللَّه عمر و علقمه و عكرمه و شعبى و زهرى و نخعى و ضحّاك و يك روايت از عبد اللَّه عبّاس ، بهرى ( 7 ) دگر گفتند : آيت خاصّ است بالشّيخ الكبير و العجوز الكبيرة كه اينان باشند كه توانند ( 8 ) روزه داشتن و لكن دشخوار ( 9 ) بود برايشان ، حق تعالى ايشان را رخصت داد كه روزه بگشايند و به طعام فديه كنند هر روزى را طعام مسكينى . آنگه اين نيز منسوخ كرد بقوله : * ( فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْه ) * ( 10 ) ، و اين قول قتاده و ربيع است و روايت سعيد جبير از عبد اللَّه عبّاس . و حسن بصرى گفت : مراد به آيت بيمار است كه او را تخيير كردند ، اگر تواند

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها اهل . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : لاختلاف . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها كقوله . ( 4 ) . سورهء ق ( 50 ) آيهء 9 . ( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مر : دشخار ، مب : دشوار . ( 10 - 6 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 185 . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : و بعضى . ( 8 ) . آج ، لب ، فق ، مر : بتوانند . ( 9 ) . مج ، وز ، لب : دشوار .